By 
This post is also available in:
Nan yon maten cho nan distri minisipal Sitalá, nan Chiapas, plis pase de douzèn manm komite dlo lokal la te rasanble bò kote yon sous dlo dous ki bay kominote yo dlo. Granmoun ak timoun te kanpe ansanm pandan lidè kominotè yo t ap pale sou benefis dlo pwòp genyen pou fanmi yo ak rekòt yo, yo te egzamine kloti pwoteksyon an epi yo te diskite sou fason sistèm nan te kenbe pandan dènye sezon lapli a.
Pandan plizyè ane, kalite jesyon kolektif sa a te sanble yon bagay ki pa t ka rive fèt.
“Nou te konn depann sou sistèm ki te konn tonbe an pàn oswa sous dlo nou pa t ka pwoteje,” se sa María Luisa Gómez Pérez sonje, li se yon lidè kominotè nan Sitalá epi manm asosyasyon minisipal komite dlo yo. “Lè yon bagay te echwe, fanmi yo te lage pou kont yo.”
Jodi a, reyalite sa a ap chanje.
Soti nan Mank pou rive nan Responsabilite Pataje
Sitalá se yon minisipalite riral, ki gen yon gwo popilasyon endijèn, ki sitiye nan sid Chiapas, Meksik. Aksè ak dlo pwòp epi ki fyab kote sa a se yon defi depi lontan akòz sechrès sezonye, kontaminasyon dlo, ak enfrastrikti k ap vyeyi, pami lòt bagay. Kòm rezilta, maladi gastwo-entestinal ap ravaje, sa ki sèvi kòm youn nan prensipal kòz lanmò timoun ki gen mwens pase senk an epi ki lakòz malnitrisyon nan mwatye nan tout timoun yo.
“Travay nou kòmanse ak yon kwayans senp,” se sa Cyntia Reyes Hartmann, Direktè Egzekitif Cántaro Azul, di. «Kominote yo deja gen konesans ak enterè pou amelyore aksè ak dlo. Sa ki te manke se yon sipò dirab pou transfòme sa an sekirite dlo alontèm.»
“Kominote yo deja gen konesans ak enterè pou amelyore aksè ak dlo. Sa ki te manke se yon sipò dirab pou transfòme sa an sekirite dlo alontèm.»
Pandan twazan, pandan l t ap travay ak otorite lokal yo ak komite dlo rezidan yo ap dirije, Cántaro Azul te fasilite yon pwosesis patisipatif ak 17 kominote nan tout distri minisipal Sitalá a pou dyagnostike defi dlo lokal yo epi devlope plan aksyon ansanm. Plan sa yo kominote a te desine yo vin tounen fèy wout kounye a pou amelyorasyon enfrastrikti, woutin antretyen, ak nouvo pratik gouvènans dlo nan kominote a.
Nan bouk riral La Unión, fanmi yo te mete tèt yo ansanm pou pwoteje yon sous ki sitiye nan yon distans prèske senk kilomèt. Yo te bati nouvo sistèm pou kaptire dlo lapli, yo te enstale kloti, epi yo te tabli nouvo akò kominotè. Jodi a, plis pase 150 fanmi gen yon sous dlo ki pi an sekirite epi ki pi estab.
“Nan tan lontan, sous la te vilnerab,” se sa Gómez Pérez di. “Kounye a nou gen règ, nou pran relè pou nou pran swen sous la epi tout moun konprann poukisa sa enpòtan.”
Enfrastrikti Kominote a Bati
Nan tout Sitalá, nan lòt bouk tankou Paraíso Chicotanil ak San José Terranova, amelyorasyon yo fèt sou fòm sistèm rekòt dlo lapli pou kay fanmi yo, rezèvwa dlo ki repare, ak lòt amelyorasyon nan enfrastrikti.
Men, sa ki vrèman remakab la se pa sa ki te bati a, men se fason yo te bati l la.
Fanmi yo te pote materyèl, yo te prepare chantye yo epi yo te travay ansanm ak ekip teknik yo pou konplete enstalasyon an. Efò pataje sa a te ankouraje yon sans pwopriyetè ak yon gwo fyète.
“Lè moun yo ede bati sistèm nan, yo pwoteje l,” Hartmann fè remake. “Enfrastrikti enpòtan, men sa ki vrèman kenbe aksè ak dlo a se gouvènans kominotè.”
Fanm yo k ap Louvri Chemen an
Gouvènans sa a gen plis fanm ladan l chak jou.
Kounye a, fanm yo jwe wòl lidèchip ki vizib nan komite dlo lokal yo ak nan Asosyasyon Komite Dlo Sitalá (Association of Water Committees of Sitalá – APAMS), ki rasanble 35 lidè ki soti nan tout distri a.
“Pandan lontan, fanm yo te konn fè travay jere dlo anndan kay, men pa nan espas piblik yo,” Gómez Pérez esplike. “Kounye a nou fè pati desizyon yo. Nou pale nan asanble yo. Nou reprezante kominote nou yo.”
Atravè fòmasyon sou kalite dlo, antretyen sistèm, ak jesyon finansye, fanm yo ap devlope konpetans ki nesesè pou kenbe sistèm sa yo mache sou yon tan ki long.
Komite dlo yo ak òganizasyon kominotè yo te diskite dirèkteman tou ak kandida pou majistra yo, nan mete dlo ak asenisman kòm priyorite piblik ijan. Efò yo te kontribye nan Agenda Chiapas por el Agua, yon plan travay kominote a dirije pou jistis nan kesyon dlo ki jwenn rekonesans nan nivo minisipal, nivo eta, ak nivo nasyonal.
Poukisa Sitalá Enpòtan
Istwa Sitalá fè pati yon mouvman ki pi laj. Atravè tout eta Chiapas la, apwòch Cántaro Azul la ki baze sou kominote a te sipòte dè milye fanmi, fòme dè santèn manadjè dlo lokal, epi li demontre ke aksè dirab ak dlo depann sou sistèm sosyal yo menm jan ak sistèm teknik yo.
Men nan Sitalá, yo santi enpak la nan moman lavi chak jou: yon timoun k ap bwè dlo pwòp lakay li, yon fanm k ap pale ak konfyans devan yon asanble, yon kominote k ap chwazi koperasyon olye de mank.
Comments